مراد على شمس
817
با علامه در الميزان ( فارسى )
بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ؛ از ناحيه خدا به سوى شما نورى و كتابى روشن آمد ، كه خدا بوسيلهء آن هركس كه درپى خشنودى او باشد به سبيلهاى سلامت راهنمايى نموده و باذن خود از ظلمتها به سوى نور بيرون مىكند ، و به سوى صراط مستقيمشان هدايت مىفرمايد » . چون سبيل را متعدد و بسيار قلمداد نموده ، صراط را واحد دانسته ، حال يا اين است كه صراط مستقيم همه آن سبيلها است ، و يا اين است كه آن سبيلها همانطور كه گفتيم راههاى فرعى است ، كه بعد از اتصالشان به يكديگر به صورت صراط مستقيم و شاه راه در مىآيند . فرق ديگر ميانه سبيل و صراط اين است كه سبيل با شرك جمع مىشود ولى صراط مستقيم با ضلالت و شرك جمع نمىشود همچنانكه در آيات مورد بحث هم در معرفى صراط مستقيم فرمود : « وَ لَا الضَّالِّينَ » . فرق ديگر اينكه با دقت در آيات ( مربوطه ) به دست مىدهد : هريك از سبيلها با مقدارى نقص ، و يا حداقل با امتيازى جمع مىشود ، به خلاف صراط مستقيم ، كه نه نقص در آن راه دارد و نه صراط مستقيم زيد از صراط مستقيم عمر و امتياز دارد بلكه هردو صراط مستقيم است ، به خلاف سبيلها ، كه هريك مصداقى از صراط مستقيم هست ، و لكن با امتيازى كه بهواسطه آن از سبيلهاى ديگر ممتاز مىشود ، و غير او مىگردد ، اما صراط مستقيمى كه در ضمن اين است ، عين صراط مستقيمى است كه در ضمن سبيل ديگر است ، و خلاصه صراط مستقيم با هريك از سبيلها متحد است . همچنانكه از بعضى آيات نامبرده و غيرنامبرده از قبيل آيهء :